Reacties
' SOUVENIR ' , NOMINATIES:
- Longlist Vrouw & Kultuur Debuut Prijs 2010
Samen met onder andere Franca Treur, Pia de Jong, Mariëtte Haveman en Hilde Ketelaar.
De Vrouw & Kultuur Debuut Prijs 2008 ging naar Anne Provoost.
' SOUVENIR ' , RECENSIES:
De Standaard
Column Mark Cloostermans:
De Standaard der Letteren, 9 april 2010
Interview AD / Groene Hart
Interview Nicole Montagne naar aanleiding van 'Souvenir', door Jos Pak.
Met tekstfragmenten uit het boek.
Foto's: Marnix Schmidt, en privé-collectie.
In het katern van zaterdag 19 december 2009.
Bibliotheeksector België / Recensie Leeswolf, september 2009
door Matthieu Sergier
Soms worden pareltjes uitgegeven die het verdienen iets bekender te worden. Het dagboek,
dat Nicole Montagne aan haar vader opdroeg, behoort daartoe. Zelden verschijnen boeken die
met zoveel tederheid en een bescheiden stijl essentiële levensvragen over de beleving van de
dood ondervragen.
Het boek bestaat uit vier delen, die min of meer overeenstemmen met de vier seizoenen die
volgen op de dood van de vader. Het zijn geen herinneringen aan de verdwenen persoon op
zich die de revue passeren. Eerder zijn het beschouwingen over de werkelijkheid zoals zij naar
de overledene verwijst. Het dagboek wordt voorafgegaan door drie getuigenissen van de
momenten waarop de dood toeslaat. De rode draad is de zoektocht naar een vaderfiguur die er
niet meer is, maar toch nog zoveel plaats opeist in het bestaan van zijn dochter. Dat het boek
cyclisch is, blijkt niet alleen uit de afwisselingen der seizoenen. Het boek opent en sluit
namelijk ook met een gelijkaardig beeld waarin verhevenheid en val elkaar aflossen – een
dynamiek die uitdrukking geeft aan de combinatie van twee tegengestelde richtingen: het
verlangen om in de armen van de andere opgenomen te worden enerzijds, en de noodzaak om
die andere los te laten anderzijds.
Montagnes zoektocht naar de vaderfiguur loopt via de figuur van Walter Kempowski. De Duitse
schrijver, die zij in zijn huis in Nartum gaat bezoeken, beoefent het dagboekgenre, waardoor hij
een eigenschap deelt met Nicole Montagne. Hij is zwaar ziek als zij hem ontmoet, en sterft korte
tijd daarna. Voor wie Kempowski beschouwt als een ontmoetingspunt tussen vader en dochter via
het dagboekgenre en de doorverwijzing naar de dood, is het dan ook geen verrassing dat aan de
man hele hoofdstukken besteed worden.
De grote aandacht voor de auteur van schrijversdagboeken die Kempowski was, laat verder
vermoeden dat hier niet toevallig voor het dagboekgenre als eerbetoon aan de verdwenen vader
gekozen werd. Montagnes boek buigt zich nadrukkelijk over de onvindbare tijdruimtelijke
dimensie waar de vader naartoe is. “Ik begrijp niet waar je bent. Waar je bent als je nergens
meer bent”. Vijf bladzijden verder opnieuw: (H)et is alsof ik je zoek. Alsof ik nog uit moet vinden
waar dat ‘nergens’ is, waar jij niet bent”. Zou het verhaal zoals het in een dagboek vastgelegd wordt
niet de mogelijkheid bieden om die tijdruimtelijke dimensie te benaderen? Zou het dagboek
toegang geven tot het “blauwe uur”, zoals Nicole Montagne het zelf noemt: “Het is het uur waarop
de nacht wijkt maar nog niet geweken is. Het is het uur waarin de ochtend valt, maar nog niet
gevallen is”. Inderdaad, het dagboek houdt de realiteit vast, en tegelijkertijd vormt het de
bevestiging dat die realiteit voorgoed heeft moeten wijken.
Vrij Nederland, nr.21, 23 mei 2009
' Vader is nergens' door Thomas Vanheste
'Ik kan voor jullie toch niet blijven'. Enkele dagen nadat hij deze woorden sprak, overleed de
vader van Nicole Montagne. In Souvenir heeft ze de vier seizoenen van haar verdriet opgetekend.
Montagne, beeldend kunstenares, debuteerde eind 2005 als schrijver met De neef van Delvaux.
Dat mooie boek, waarin ze balanceerde op de grens tussen essay en verhaal, werd genomineerd
voor de Jan Hanlo Essayprijs. Souvenir is opnieuw een proeve van haar stilistische vermogen.
Vaak vindt ze bijzondere formuleringen voor het onbevattelijke gevoel dat een geliefde er niet
meer is. Haar rusteloosheid verklaart ze met deze even eenvoudige als trefzekere zin. 'Alsof ik nog
uit moet vinden waar dat "nergens" is, waar jij niet bent.'
'Is het waar dat het verlies ons blind maakt voor de moeilijke en donkere kanten van een geliefd
mens?' Die vraag prijkt op het omslag, maar lijkt de schrijfster niet te kwellen. Vader, een Goudse
fabrikant van souvenirs in Delfts blauw, zet ze neer als een zachtaardig man, oprecht geïnteresseerd
in de medemens, iemand die behoort tot de catagorie mensen 'die ook in hun vrije tijd nog iets
vertimmeren aan hun stad, hun droom, hun plan'. Montagne houdt van haar vader, zonder reserve.
Dat is mooi, zonder ironie. Vanwaar toch die hardnekkige overtuiging dat diep in ieder mens de
duisternis heerst?
Een andere vraag is of een sympathiek man wel een interessant personage oplevert. Uit haar vader
een gelaagde romanfiguur scheppen, was evenwel niet Montagnes doel. Veeleer is Souvenir een
bespiegeling over hoe de herinnering te bewaren aan iemand die onherroepelijk verdwenen is. Ze
kiest daarvoor de jij-vorm, die de lezer vooral in het begin van het boek het ongemakkelijke gevoel
geeft een voyeur te zijn. Maar gaandeweg beseft Montagne ook zelf dat haar berichten niet aan haar
vader geadresseerd zijn. 'Ik praat tegen mijn herinnering. Dat is het enige wat ik van jou nog heb.
Ik kijk hoeveel rek er in mijn herinnering zit, waar de stof wat dunner is en waar ik nog een verhaal,
een paar zinnen in kan stoppen.'
Het wonderlijke van het boekje is dat het verdriet zich literair verdiept naarmate de tijd verstrijkt.
De vroege, rechtstreeks aan het papier toevertrouwde emoties van pijn en gemis hebben voor wie op
afstand staat al snel iets clichématigs. Juist wanneer de herinnering opwelt in verhalen die op het
eerste gezicht ergens anders over gaan, wint Souvenir aan kracht. Prachtig is de vertelling over hoe
het gemis zich plotsklaps met overweldigende kracht opdringt tijdens een bezoek aan de oude, zieke
schrijver Walter Kempowski. De omweg van de literatuur overtuigt hier meer dan het directe
benoemen.
NBD/Biblion
Bespreking Souvenir door T. van Oirschot-Sparla.
'Eenvoudig, sfeervol is eigenlijk alles wat er niet meer is, beschreven'.
Vooruitblik
Een boek over herinneringen maar ook over het mechanisme hiervan.
Een boek dat de uitspraak van de Duitse schrijver Wilhelm Genazino van harte onderstreept:
' De geschiedenis bestaat niet uit feiten, maar uit omgebouwde herinneringen.'
april 2009
Prijzen en nominaties voor ' De neef van Delvaux ' :
- Nominatie KANTL Essayprijs, Gent 2008
juryrapport
Uit het juryrapprt van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letterkunde:
' Stilitische kwaliteiten naast verassend nieuwe inzichten zijn in het boek van debutante Nicole
Montagne ruim aanwezig '
' Dit meeslepend geschreven essayboek is een ware ontdekkingstocht door intrigerende culturele
en psychische domeinen. '
- Nominatie Jan Hanlo Essayprijs, Amsterdam 2007
v.l.n.r. Dirk van Weelden, Wim Brands, Roel Bentz van den Berg, Nicole Montagne
juryrapport
Uit het juryrapport van de Jan Hanlo Essayprijs:
' Maar het meest werkzame ingrediënt in deze essays, datgene waardoor ze zo memorabel uitpakken,
is toch Nicole Montagne's verbluffende manier van observeren en formuleren, en de interactie
tussen die twee processen. '
- Winaar C.S.S. Crone Stipendium, Utrecht 2007
zie ook pagina SLAU
Uit het juryrapport van het C.C.S. Crone stipendium:
'Het proza van Nicole Montagne komt als een lasso op de lezer af en weet die al direct na de eerste
zinnen te vangen.'
Radio
Interview VPRO De Avonden, naar aanleiding van De neef van Delvaux
Recensies 'Neef van Delvaux':
Algemeen Dagblad, door Jeroen de Valk, 2006
NBD Biblion, door Annemiek Buijs, 2006